1. Artykuł Stanisława Jędrzejewskiego pt.: źRadio. Narodziny – ewolucja – perspektywy” [w:] źDziennikarstwo i świat mediów” pod red. Z. Bauer i E. Chudzińskiego, Kraków 1999, s. 59-70.
a) Narodziny:
W tym podrozdziale autor artykułu rozważa poszczególne etapy formowania się początkowej komunikacji radiowej. I tak, chronologicznie: wpierw istniała wyłącznie komunikacja bezpośrednia, a więc na zasadzie: źz ust do ust”.
Dalej pojawiła się naturalnie prasa, znacznie później radio, a wiązało się to z przemianami ustrojowymi, procesami uprzemysłowienia i urbanizacji, a także z nowymi oczekiwaniami społeczeństwa, które na równi domagało się dostępu do kultury wyższej. W ten oto sposób, dzięki odkryciu fal elektromagnetycznych przez c w 1888 roku, który wykorzystał opracowane wcześniej przez Jamesa Maxwella w 1873 roku podstawowe zasady elektromagnetyzmu, możliwe stało się stworzenie radia. źZa ojców radia uważa się Aleksandra S. Popowa i Gugliemo Marconiego, ale tylko temu drugiemu udało się opatentować swój wynalazek. Uczynił to w 1896 roku w Anglii (âŚ)” – pisze Jędrzejewski. Do momentu zakończenia I wojny światowej radio służyło wyłącznie komunikacji morskiej. Dopiero w 1920 roku uruchomiono pierwszą stację radiową na świecie. Nazywała się ona źKDKA” i mieściła się w amerykańskim Pittsburgu. Wówczas też ogłoszono dzięki temu wyniki wyborów prezydenckich Harding-Cox. Musiało minąć jeszcze trochę czasu, aby radio przestało być bardzo kosztownym urządzeniem, na które mogli sobie pozwolić tylko nieliczni. Kiedy jednak się to zmieniło, dostęp do wytworów kultury wyższej posiadło znacznie więcej ludzi, nie tylko tych bogatych. Stąd radio zaczęło stawać się przede wszystkim źródłem rozrywki, nie zawsze tej źnajwyższego lotu”, dopiero później pełniło funkcję edukacyjną. Obok rozrywki głównym elementem przekazu stała się również polityka – i to nie tylko w formie informacji, ale także subiektywnych opinii, debat, ukrytej propagandy (tzw. źhidden persuaders”), promowania programów poszczególnych polityków. Dzięki temu mogli oni bezpośrednio kontaktować się ze społeczeństwem, w imieniu którego pragnęli działać. Jędrzejewski cytuje tutaj samego Hitlera, który powiedział: źBez samochodów, filmów dźwiękowych i radia – nie byłoby zwycięstwa narodowego socjalizmu” – podobnie było z resztą we Włoszech za Mussoliniego czy w Związku Radzieckim za Stalina. Później, obok wspomnianych już wcześniej dwóch elementów przekazu radiowego: rozrywki i polityki, wszedł również kolejny: religia (np. transmisja coniedzielnych mszy świętych).
b) Ewolucja:
W tym podrozdziale autor artykułu skupia się głównie na kwestii precyzyjniejszego niż kiedyś formatowania programów w radiu. Chodzi mianowicie o to, iż należało ukierunkować odbiorców na konkretną dziedzinę życia, nie mieszać wielu w jednym czasie. Jędrzejewski mówi ponadto o problemach, z jakimi zmagają się współczesne stacje radiowe, mianowicie: źtendencje deregulacyjne, demonopolizacja i decentralizacja radia, silna konkurencja radia komercyjnego, dominująca pozycja TV, zmiany w sposobach odbioru, wreszcie wręcz rewolucyjne zmiany w technologii produkcji, nadawania i przekazu radiowego”. Dokonuje również podziału stacji radiowych na pięć rodzajów: ogólnokrajowe należące do radiofonii publicznych; ogólnokrajowe sieci komercyjne (np. Radio ZET); źprywatne sieci składające się z pewnej liczby stacji lokalnych, (âŚ) właściciele tego typu sieci tworzą zwykle własne agencje reklamowe obsługujące wszystkie stacje wchodzące w skład sieci”; stacje radiowe regionalne lub lokalne, które dzielą częstotliwości z innymi stacjami; źprywatne stacje lokalne istniejące w krajach, w których możliwości tworzenia prywatnych sieci ogólnokrajowych są ograniczone lub zabronione (np. w Niemczech)”.
c) Perspektywy:
– Nadawanie
Autor skupia się na korzyściach wynikających z zastosowania radia cyfrowego, gdyż jest ono źodporne na wszelkiego rodzaju zakłócenia środowiskowe i eliminuje nakładanie się sygnałów innych stacji radiowych”. Ponadto, zapewnia czystość dźwięku, a także możliwość wybierania konkretnej nazwy stacji, a nie jej częstotliwości. Z tego też względu nadaje się do zastosowania w samochodach oraz na obszarach zurbanizowanych, gdzie często mogą występować zakłócenia. Jędrzejewski informuje ponadto o czynnikach hamujących wejście radia cyfrowego na rynek, a wymienia wśród nich: koszty infrastruktury, problemy regulacji prawnych, możliwość pojawienia się technologii substytutywnych, oprócz tego jeszcze: źbrak zsynchronizowanych działań przez tworzących łańcuch marketingowy od przemysłu do polityki”, brak strategii marketingowej oraz źbrak przekonywującego modelu działań biznesowych generujących przychody adekwatne do potrzebnych nakładów inwestycyjnych”.
– Odbiór
Największym wzięciem cieszą się stacje radiowe lub programy w nich wyspecjalizowane w danej dziedzinie. Jeśli chodzi o możliwości źruchomego odbioru”, radio ma cały czas znaczną przewagę pod tym względem nad telewizją.
– Finansowanie
Mowa tu o finansowaniu stacji publicznych z abonamentu lub budżetu państwa, które prawdopodobnie będzie jeszcze przez wiele lat utrzymywało się na tym samym poziomie, niezależnie od wpływu z reklam.
d) Regulacje prawne:
Mowa tu o nowych rodzajach radia: on-line w Internecie oraz radia płatnego.
e) Zmiana roli nadawcy radiowego:
Każdy nadawca radiowy będzie się usilnie starał, ażeby wprowadzić u siebie nowe technologie, prawdopodobnie nie tylko te dźwiękowe, ale również graficzne czy tekstowe oraz inne.
2. Artykuł Krzysztofa Górskiego pt.: źDziennikarz w radiu – uwagi, sugestie, propozycje”
Według autora studenci dziennikarstwa w ciągu dnia słuchają radia rzadziej niż inni, przeciętni odbiorcy. Początkowo radio było głównym środkiem przekazu, na audycje specjalnie się wyczekiwało. Tylko radio było w stanie poinformować o wielu ważnych sprawach, transmitować wielkie wydarzenia na żywo oraz bawić czy uczyć. Później część tych źatrybutów” przejęła telewizja. Obecnie role uległy odwróceniu – teraz to właśnie telewizja przyciąga najwięcej ludzi, którzy włączają ją mimochodem, częściej jednak chcąc obejrzeć konkretny program, serial, film, itd. Radio natomiast z reguły towarzyszy naszym codziennym czynnościom, a więc na przykład, gdy sprzątamy. Czasem zdarza się bowiem, że oprócz muzyki natrafiamy przypadkowo także na pasmo informacyjne lub jakiś wywiad albo debatę. Ale przeważnie nie włączamy radia specjalnie w tym celu. Krzysztof Górski zauważa, jak wielu jest ludzi, którzy ubiegają się o pracę w jakiejś stacji w radiu, nie mając nawet bladego pojęcia o jej funkcjonowaniu, audycjach, profilu muzycznym, prezenterach, itd. Pierwszym krokiem, jaki należy wykonać, ubiegając się o pracę lub praktyki w radiu, to przede wszystkim rozmowa, na której można spodziewać się następujących pytań: wcześniejsze doświadczenie dziennikarskie (w tym głównie radiowe), wykształcenie, zdolności retoryczne, poziom obsługi komputera, posiadanie prawa jazdy, znajomość języków obcych, a także zainteresowania i kontakty. Autor szczególnie podkreśla, że w profesji tej wykształcenie nie ma największego znaczenia. Oczywiście, może ono w znacznym stopniu pomóc, gdyż daje teoretyczne podstawy do zdobycia sukcesu. Natomiast zdecydowanie najważniejsze są wrodzone lub nabyte umiejętności, decydujące o tym, czy ktoś się na dziennikarza po prostu nadaje, czy też nie – pomimo tego, że na dyplomie ma na przykład świetną ocenę końcową. Jeśli chodzi o tzw. debiut radiowy, to współcześnie nie następuje on tak bardzo późno, jak było to kiedyś. Teraz zależy to przede wszystkim od samej osoby, na ile się nauczy. Początkowo będzie prawdopodobnie źchłopcem okrętowym”, któremu wyłącznie będzie się wydawało rozkazy do spełnienia, czasem wręcz absurdalne typu: źposiedź, poprzyglądaj się i zrób nam kawę”. Nie można się w takiej sytuacji buntować, gdyż nawet taka źpraca” jest w stanie wiele nam zaoferować – cenne doświadczenie, jak funkcjonuje profesjonalna stacja radiowa, jak wygląda w niej dzień roboczy od źkuchni”. Kiedy jednak otrzyma się jakieś ambitniejsze zadanie, jak np. wyjść w miasto i nagrać konkretny materiał, pierwsze, co należy zrobić to dobrze sprawdzić sprzęt, ażeby się nie zbłaźnić. Poza tym autor szczególnie podkreśla, że nie wolno się wstydzić pytać, gdyż źwstydzić należy się wtedy, kiedy wróci się do radia bez nagrania lub z nagraniem nie nadającym się do emisji. I tak na dziennikarza czekają inne niespodzianki: fatalny rozmówca (np. z wadą wymowy, z nieprzezwyciężoną niechęcią do odpowiedzi na pytania, posługujący się źnowomową”, ignorant w sprawach, które interesują słuchaczy), włączona klimatyzacja w sali, gdzie odbywa się konferencja prasowa, pracujący za ścianą odkurzacz w rękach suwerennej sprzątaczki, brak zasilania w gabinecie prezesa (âŚ), korek w mieście, (âŚ) nagła źchoroba” sprzętu (âŚ) z przyczyn nieokreślonych”. Krzysztof Górski mówi również o różnych typach dziennikarzy radiowych. Jednym z nich jest reporter, który nie tylko przyjmuje zlecenia, ale sam również może je sobie narzucić, proponując dany temat na zebraniu redakcyjnym. Po powrocie z nagrania musi rozpocząć montaż materiału – nierzadko przygotowując jego wersję krótką oraz dłuższą. Na koniec musi to zostać zaakceptowane przez szefa. Kolejnym typem dziennikarza jest wydawca, który może być również nazywany producentem, ale nie musi – w zależności od uwarunkowań formalnych danej stacji radiowej – czy jest ona duża, prestiżowa, itd. Kolejnym typem dziennikarza jest prezenter, z którym najczęściej utożsamia się daną audycję, a także dziennikarz-reportażysta oraz dziennikarz w newsroomie, czyli wykwalifikowany w danej dziedzinie specjalista.
Opracowanie na podstawie powyższych artykułów: Marta Akuszewska
